Bitcoin tarmog'i yana 1 zettaxeshdan oshdi: konchilar AI'ga qochmoqda, O'zbekistonda esa hisob-kitob qanday?
16-oktabrda qazib olish murakkabligi 5,92% ga sakrab, tarmoq quvvati 1 ZH/s dan oshdi. Konchilar daromadi tushmoqda, yiriklar bitcoin sotmoqda va AI data-markazlariga o'tmoqda. O'zbekistonda bitta ASIC qancha olib keladi va kimga foyda qiladi — raqamlar bilan.
Nima bo'ldi? 2026-yil 16-oktabrda, 971 712-blokda bitcoin qazib olish murakkabligi 5,92% ga oshdi: 132,72 trilliondan 140,58 trilliongacha. Hashrate Index ma'lumotiga ko'ra, o'sha kuni tarmoq quvvati taxminan 1 025 EH/s, ya'ni yana 1 zettaxesh sekundidan (1 ZH/s) oshdi. Bu 2026-yildagi eng kuchli o'sish: bu yilgi avvalgi eng katta o'sish 4,16% edi.
Nega bu «xayp»? Murakkablik oshsa, har bir qurilma avvalgidan kam bitcoin topadi. Konchilarning asosiy ko'rsatkichi — hashprice (1 PH/s quvvat bir kunda qancha dollar topishi) 16-oktabrda 36,75 dollarga tushdi, sentabrda esa bir necha marta 41 dollardan oshgan edi. Ya'ni bir oyda konchining daromadi taxminan 10% ga kamaydi, elektr esa arzonlashmadi.
Yiriklar bitcoin sotmoqda. Lookonchain ma'lumotiga ko'ra, eng yirik ommaviy konchilardan biri MARA'ga bog'liq hamyonlar so'nggi besh kunda Binance va Gate birjalariga 1 000 BTC (taxminan 82,8 mln dollar) o'tkazgan. Kompaniyaning o'zi 2026-yil 2-chorakda 2 422 BTC qazib olib, 2 213 tasini o'rtacha 73 078 dollardan sotganini va bitcoin sotishni davom ettirishini aytgan. Birjaga o'tkazish hali sotuv degani emas, lekin bozor buni bosim belgisi deb qabul qiladi.
Konchilar AI'ga ketmoqda. 2026-yilning birinchi yarmida taxminan 75 EH/s quvvat bitcoin qazishdan chiqib, sun'iy intellekt va HPC data-markazlariga berildi, yana kamida 35 EH/s ketishi rejalashtirilgan. Konchilar bilan tuzilgan AI/HPC shartnomalari jami 70 mlrd dollardan oshdi: masalan, Hut 8 Texasdagi 704 MW quvvat uchun 9,8 mlrd dollarlik shartnoma imzolagan. Sabab oddiy: o'sha elektr AI'ga ijaraga berilsa, bitcoindan ko'ra barqarorroq pul keltiradi.
Dunyo xaritasi. Hashrate Index'ning 5-oktabrdagi hisobotiga ko'ra: AQSh — 35,6%, Rossiya — 18,1%, Xitoy — 11,7% (rasman taqiqlangan bo'lsa ham), Paragvay — 4,8%, Ummon — 3,0%, BAA — 2,8%. Markaziy Osiyoda Qozog'iston yil davomida 32% ga qisqarib, taxminan 15 EH/s bilan top-10 dan chiqib ketdi, Qirg'iziston esa taxminan 4 EH/s da turibdi. O'zbekiston bu xaritada alohida ko'rsatilmaydi, ya'ni ulushimiz hozircha juda kichik.
Oldinda — halving. Navbatdagi halving 1 050 000-blokda bo'ladi. 971 712-blokdan keyin yana taxminan 78 300 blok qolgan, kuniga ~144 blok bilan bu taxminan 2028-yil aprel atrofi (bizning hisob). Shunda blok uchun mukofot 3,125 BTC dan 1,5625 BTC ga tushadi va bitcoin narxi o'zgarmasa, konchilarning daromadi ikki baravar kamayadi.
O'zbekistonda qoidalar qanday? 2022-yil 27-apreldagi PF-121-son Farmon bilan mayning qonuniylashtirildi: faqat yuridik shaxslar, Perspektiv loyihalar milliy agentligida (NAPP) majburiy ro'yxatdan o'tib va faqat ro'yxatdagi manzilda qazishi mumkin. Umumiy elektr tarmog'idan foydalangan konchi ikki baravar tarif to'laydi, cho'qqi soatlarda esa yanada yuqori. 2023-yilda NAPP qoidalari mayningni asosan quyosh energiyasi bilan cheklab qo'ydi, anonim koinlarni (masalan, Monero) qazish taqiqlandi.
2026-yilning yangiligi — «Besqal'a Mining Valley». Aprel oyida Prezident qarori bilan Qoraqalpog'istonda maxsus mayning zonasi ochildi. Zonada ro'yxatdan o'tgan yuridik shaxslarning mayningdan daromadi 2035-yil 1-yanvargacha soliqlardan ozod, buning o'rniga oylik daromadning 1% zona direksiyasiga to'lanadi. Endi faqat quyosh emas, barcha qayta tiklanuvchi manbalardan foydalanish mumkin, umumiy tarmoqdan esa oshirilgan tarif bilan. Sotilgan kriptodan tushgan pul O'zbekiston banklariga kelishi shart.
Elektr qancha turadi? 2026-yil 1-iyundan hukumatning 15-maydagi qarori bilan yuridik shaxslar uchun tarif 1 100 so'm/kVt·soat, aholi uchun oyiga 200 kVt·soatgacha 650 so'm. Tarmoqqa ulangan konchi ikki baravar, ya'ni 2 200 so'm to'laydi. Markaziy bankning 17-oktabrdagi kursi (1 $ = 12 055,90 so'm) bo'yicha bu taxminan 0,18 dollar/kVt·soat.
Hisob-kitob 1: tarmoqdan yangi ASIC. Eng yangi Antminer S23e U2H olamiz: 865 TH/s, 10 J/TH, ya'ni 8,65 kVt quvvat, bozorda taxminan 9 500 dollar. Hashprice 36,75 $ bo'lsa, kuniga 0,865 × 36,75 ≈ 31,8 dollar topadi. Kuniga 207,6 kVt·soat sarflaydi, 2 200 so'mdan bu ≈ 37,9 dollar. Natija: kuniga taxminan −6,1 dollar, oyiga −180 dollardan ortiq zarar. 10 J/TH qurilma uchun zararsizlik nuqtasi ≈ 0,153 $/kVt·soat (≈ 1 850 so'm), O'zbekistondagi konchi tarifi esa undan yuqori.
Hisob-kitob 2: uyda eski qurilma. Ko'pchilik olib kelayotgan Antminer S19j Pro: 104 TH/s, ishlab chiqaruvchi ma'lumotiga ko'ra 3,07 kVt. Kuniga ≈ 3,8 dollar topadi, zararsizlik nuqtasi ≈ 0,052 $/kVt·soat, ya'ni ≈ 630 so'm. Bu aholi uchun eng arzon 650 so'mlik tarifdan ham past. Ya'ni uyda «garaj mayningi» hatto jarimasiz ham zarar keltiradi, jismoniy shaxslar uchun esa u umuman qonundan tashqarida.
Hisob-kitob 3: o'z quyosh stansiyasi. O'zbekistonda quyosh elektri juda arzon: 2021-yilgi Sherobod tenderida Masdar 1,8 sent/kVt·soat taklif qilgan. Faraz qilaylik, o'z quyosh elektri 2 sentga tushadi. S23e U2H kecha-kunduz ishlasa: daromad 31,8 $, elektr ≈ 4,2 $, foyda ≈ 27,6 $ kuniga, qurilma ≈ 345 kunda o'zini qoplaydi. Lekin akkumulyatorsiz quyosh kuniga taxminan 8 soat ishlaydi (bizning faraz): unda foyda ≈ 9,2 $ kuniga va qoplash muddati ≈ 2,8 yil, halving esa ~1,5 yildan keyin daromadni ikki baravar kesadi.
Xulosa raqamlarda. Bugungi hashpriceda O'zbekistonda mayning faqat uchta shart bajarilsa foyda beradi: arzon qayta tiklanuvchi elektr (≈ 3 sentdan arzon) kecha-kunduz, eng yangi 10 J/TH atrofidagi qurilmalar va halvinggacha qurilma xarajatini qoplab ulgurish. Besqal'a zonasidagi soliq imtiyozi (faqat 1% to'lov) shu hisobni yaxshilaydi, lekin tarmoqdan oshirilgan tarif bilan ishlash baribir zarar. Barcha hisoblar bitcoin narxi va hashprice 16–19-oktabrdagi darajada qoladi degan faraz bilan qilingan.
Manbalar: CoinTribune (difficulty, 16.10.2026), Hashrate Index (Q4 2026 heatmap), MillionMiner (October 2026 update), The Crypto Times (MARA, 19.10.2026), The Block (Besqala Mining Valley), Kursiv Uzbekistan, Kinstellar (UP-121), CoinGeek (NAPP rules 2023), Yep.uz (tariffs from 01.06.2026), Powerline (Sherabad solar tender), Norma.uz (CBU rate)
Yangiliklar ma'lumot uchun berilgan va investitsiya tavsiyasi emas. Kriptovalyuta bilan faqat O'zbekistonda litsenziyaga ega provayderlar orqali ishlang.