Havo shari Toshkentni 33 daqiqaga chiroqsiz qoldirdi: shu vaqtda bitcoin fermasi va davlat qancha yo'qotardi?
19-oktabr kuni soat 19:05 da havo shari "Aksa Toshkent" IESning ochiq taqsimlash qurilmasiga tushdi, stansiya quvvati 460 MVtdan 185 MVtgacha tushib ketdi va poytaxtning to'rt tumanida chiroq o'chdi. Yo'qolgan 275 MVt bilan bitcoin data-markazi qancha topardi va davlat qancha yo'qotardi, sof gipotetik hisob-kitob.
Nima bo'ldi? Energetika vazirligi ma'lumotiga ko'ra, 19-oktabr kuni soat 19:05 da havoda uchib kelgan shar Qibray tumanidagi "Aksa Toshkent" issiqlik elektr stansiyasining ochiq taqsimlash qurilmasiga tushdi. Himoya tizimi ishga tushdi va stansiya quvvati 460 MVtdan 185 MVtgacha kamaydi. Bu holat video kuzatuv kameralarida qayd etilgan.
Kimda chiroq o'chdi? Toshkent shahridagi Yunusobod, Olmazor, Mirzo Ulug'bek va Shayxontohur tumanlarining bir qismida. Vazirlik xronologiyasi: 19:09 da Yunusobod va Olmazorda elektr qisman qaytdi, 19:25 da zaxira manbalar orqali to'liq ta'minot tiklandi, 19:38 da barcha iste'molchilar elektr bilan ta'minlandi. Ya'ni eng uzoq kutganlar uchun uzilish taxminan 33 daqiqa davom etdi.
275 MVt degani qancha? Bir zarbada stansiya 275 MVt quvvatni yo'qotdi. Agar o'rtacha xonadon oyiga 200 kVt·soat ishlatsa (ya'ni bir vaqtda o'rtacha 0,28 kVt), 275 MVt taxminan 1 million xonadonning bir vaqtdagi iste'moliga teng (bizning taxminiy hisobimiz). 33 daqiqada yo'qolgan energiya, 151 MVt·soat, 750 dan ortiq oilaning bir oylik iste'moli.
Stansiya qachon to'liq quvvatga qaytdi? Bu haqda rasmiy ma'lumot e'lon qilinmadi: vazirlik faqat iste'molchilar qachon elektr olganini aytdi, ular zaxira manbalardan ta'minlandi. Shuning uchun quyida ikki xil hisob bor: haqiqiy 33 daqiqa va stansiya 1, 2 yoki 3 soat 185 MVtda ishlagan deb faraz qilingan ssenariylar. Davomiylik bizning faraz.
Gipotetik ferma: kirish ma'lumotlari. Tasavvur qilaylik, yo'qolgan 275 MVt butunlay bitcoin data-markaziga borardi. Qurilma: eng yangi Antminer S23e U2H, 10 J/TH. Unda 275 MVt = 27,5 EH/s, bu butun bitcoin tarmog'ining (~1 025 EH/s) taxminan 2,7 foizi. Hashprice: 16-oktabrdagi qiyinlik oshgandan keyin 1 PH/s kuniga 36,75 dollar. Bitcoin narxi: 19-oktabr kuni ~82 500 dollar. Kurs: Markaziy bankning 17-oktabrdagi kursi, 1 $ = 12 055,90 so'm. Sovutish va boshqa xarajatlarni hisobga olmaymiz, ya'ni bu yuqori chegara.
Formula. Soatlik daromad = 27 500 PH/s × 36,75 $ ÷ 24 ≈ 42 100 $ soatiga, ya'ni ≈ 507,7 mln so'm yoki ≈ 0,51 BTC. Yo'qotish = soatlik daromad × uzilish soatlari.
Haqiqiy 33 daqiqa uchun: ferma ≈ 23 160 $ yoki ≈ 279 mln so'm (≈ 0,28 BTC) daromadni olmay qolardi. 1 soat bo'lsa: ≈ 42 100 $ (≈ 508 mln so'm). 2 soat: ≈ 84 200 $ (≈ 1,02 mlrd so'm). 3 soat: ≈ 126 300 $ (≈ 1,52 mlrd so'm, ≈ 1,53 BTC).
Lekin eng qizig'i shu yerda. Bu yalpi daromad, foyda emas. Elektr o'chganda ferma elektr uchun ham to'lamaydi. Agar u umumiy tarmoqdan konchilar uchun ikki baravar tarif bilan (2 200 so'm/kVt·soat ≈ 0,18 $) ishlasa, 275 MVt soatiga ≈ 50 200 $ turadi, daromad esa 42 100 $. Ya'ni bunday ferma har soatda ≈ 8 100 $ zarar ko'radi va 33 daqiqalik uzilish unga ≈ 4 400 $ tejab berardi. Havo shari unga sovg'a bo'lardi.
Ferma o'z quyosh stansiyasidan 2 sentga ishlasa, manzara boshqacha: elektr soatiga 5 500 $, sof foyda ≈ 36 600 $ soatiga. Unda haqiqiy yo'qotish: 33 daqiqada ≈ 20 100 $ (≈ 243 mln so'm), 1 soatda ≈ 36 600 $ (≈ 441 mln so'm), 2 soatda ≈ 73 200 $ (≈ 883 mln so'm), 3 soatda ≈ 109 800 $ (≈ 1,32 mlrd so'm). Taqqoslash uchun: bunday fermaga taxminan 31 800 ta S23e U2H kerak, har biri ~9 500 $, ya'ni faqat qurilmalarning o'zi ~300 mln dollar.
Davlat uchun hisob. Formula: yo'qolgan energiya (MVt·soat) × tarif. Yuridik shaxslar uchun tarif 1 100 so'm/kVt·soat, aholi uchun (oyiga 200 kVt·soatgacha) 650 so'm. Haqiqiy 33 daqiqa: 151 MVt·soat, ya'ni 1 100 so'mdan ≈ 166 mln so'm (≈ 13 800 $), 650 so'mdan ≈ 98 mln so'm (≈ 8 200 $).
Agar stansiya uzoqroq 185 MVtda ishlaganda (faraz): 1 soat, 275 MVt·soat, ≈ 302 mln so'm (≈ 25 100 $); 2 soat, 550 MVt·soat, ≈ 605 mln so'm (≈ 50 200 $); 3 soat, 825 MVt·soat, ≈ 908 mln so'm (≈ 75 300 $), hammasi 1 100 so'mlik tarif bo'yicha. Aholi tarifida bu summalar taxminan 40% kamroq.
Muhim izoh. Bu "sotilmagan elektr narxi", davlat cho'ntagidan aniq chiqib ketgan pul emas. Iste'molchilarning ko'pi tez orada zaxira manbalardan ta'minlandi, ya'ni yetishmagan energiyani boshqa stansiyalar berdi. Aksa bilan shartnoma 25 yillik va AQSh dollariga bog'langan kafolatlangan quvvat narxida, lekin bunday holatda kim kimga qancha to'lashi ochiq e'lon qilinmagan, shuning uchun buni hisobga qo'shmadik. Uzilish paytida to'xtagan korxonalar, do'konlar va liftlar zarari ham bu raqamlardan tashqarida.
Barcha raqamlar 16–19-oktabrdagi bitcoin narxi, hashprice va Markaziy bank kursi asosida hisoblangan va sof gipotetik.
Manbalar: YuzNews (Ministry of Energy, 19.10.2026), UzDaily (Ministry of Energy, 19.10.2026), Spot.uz (Tashkent city grids, 19.10.2026), Aksa Enerji (Tashkent CCGT), Hashrate Index (Q4 2026 heatmap), CoinTribune (difficulty, 16.10.2026), The Crypto Times (BTC price, 19.10.2026), Yep.uz (tariffs from 01.06.2026), Norma.uz (CBU rate)
Yangiliklar ma'lumot uchun berilgan va investitsiya tavsiyasi emas. Kriptovalyuta bilan faqat O'zbekistonda litsenziyaga ega provayderlar orqali ishlang.